Wat gebeurde er de afgelopen maanden?
De tentoonstelling Playmobiel was een doorslaand succes. Velen liepen de tocht. De Tuinierster Van Het Saaie Plantsoen kreeg drie stekelige vuurdoorns kado. Deze staan nu in het plantsoen. Klaar voor de winter. De onderhandelingen met De Hoorspelfabriek zijn nog gaande. Een uitgave ism met het VVV Amsterdam is de bedoeling. Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepprodukties organiseerde een evaluatie. Hiervoor schreef een van de adviseurs Miryam van Lier een verslag.
Zij noteerde het volgende.
Ik ben niet iemand die in musea of tijdens andere uitjes een koptelefoon
opzet om aan de hand genomen te worden. De aanvoer van feitelijke informatie
voordat ik zelf eerst onbevangen een situatie, omgeving of kunstwerk in me
opneem stoort me. Het ontneemt me een eerste reactie die altijd heel
belangrijk voor me is. Met enige reserve begon ik daarom aan Screened.
Deze reserve hield echter niet lang stand. Screened blijkt geen
eendimensionale gids van A naar B, die uitleg geeft en betekenis voorkauwt.
Het blijkt een reis vol verschillende werkelijkheden, waarin ik als
luisteraar wordt uitgedaagd om vanuit verschillende posities deel te nemen.
Zoals die van de beschouwende luisteraar, die van de wandelaar (man en
vrouw) en die van een eigen personage wat langzaam in het web van de
succesievelijk in elkaar grijpende gebeurtenissen mee wordt getrokken.
De hoeveelheid aan objectieve data die via boodscomputer, scanner en
verteller het oor bereiken is groot. Zij lijken eerst zonder betekenis.
Gaandeweg worden zij echter de voorwaarden voor een even onontkoombare als
benauwende ervaring van controleverlies.
Meer en meer blijk je al luisteraar overgeleverd aan een werkelijkheid
waarin schijnzekerheden ontmaskerd worden, prvie-ervaringen gedirigeerd
worden door derden, en niets meer lijkt wat het is. Scheidslijnen vallen weg
en wie aan de touwtjes trekt is niet meer duidelijk.
Ook degenen die de instructies geven worden zelf meer en meer onderdeel van
een anoniem geheel waarin zij geen onaantastbare buitenstaanders meer zijn.
Wie is uiteindelijk nog wie?
Screened bouwt op een groeiende suspense die in woord en geluid precies
gedoseerd is. Deze wordt allereerst ingezet door de verteller die zegt dat
de man en vrouw, naar we mogen aannemen, elkaar nog nooit eerder hebben
ontmoet. Een verwachting wordt gewekt. Tegelijkertijd wordt hun wandeltocht,
die in zijn feitelijkheid ergens koud en zinloos lijkt en vragen oproept,
meer en meer ingebed in een omringende wereld waarin angst en weinig effect
sorterende achtervolgingen door agenten in burger de suspence voeden.
Gaandeweg de vier afleveringen blijken de verschillende werkelijkheden meer
en meer een gedeelde werkelijkheid te vormen. De mannelijke wandelaar wordt
in de gaten gehouden door de agent in burger. De boordcomputers blijken ook
elkaar aan te kunnen spreken en geen vooraf opgenomen tapes te zijn. De
vrouw van de agent in burger droomt een situatie die zojuist als een
feitelijke gebeurtenis door de scanner is gecommuniceerd. Etcetera etcetera.
Uiteindelijk duikt de mondhanrmonica spelende clochard op in het park waarin
alle personages in een ware finale samenkomen.
De stemmen in Screened zijn overtuigend. Niet dik aangezet. Prettig
dwingend. Een evenzo grote rol speelt de afwezigheid van de stemmen van de
wandelaars. Zij krijgen geen stem. Amsterdam wordt via de afwezigheid van
een clichematig knus geluidsdecor tot een koude arena die benauwender werkt
dan wanneer het een set vol dramatische calamiteiten was geweest. De muziek
is een dragende en sturende kracht in Screened die zijn werk doet en
bijdraagt aan de dramatische spanning maar ook in contrast staat met de
koelere toon van de sprekers. Screened lijkt daarbij kundig opgebouwd op een
soort van understatement en de macht van de projectie, op de macht der
verbeelding. Als die verbeelding niet meer particulier blijkt te zijn, niet
meer aan ieder individu op zijn eigen manier is voorbehouden, is de cirkel
rond.
Miryam van Lier, Stifo najaar 2006.
